Một mảnh yếm đào trao tay, một nỗi nhớ mong đêm ngày.

Một mảnh yếm đào trao tay, một nỗi nhớ mong đêm ngày.

 Review tác phẩm “Tình không hẹn (P3): Trao anh một mảnh yếm đào” của tác giả Bodhi.

Nếu ai từng đọc truyện của chị Bodhi, chắc hẳn đã vô cùng quen thuộc với đề tài chiến tranh trên những trang văn của chị ấy. Còn với truyện ngắn “Trao anh một mảnh yếm đào”, đề tài ấy lại được khắc họa ở một khía cạnh khác, là hình ảnh người vợ – hậu phương vững chắc cho những người lính nơi tiền tuyến xa xôi.

Trước tiên là bàn về văn phong, lối hành văn của Bodhi luôn rất đặc biệt, không hoa mỹ, cường điệu, mà lại bình dị, sâu lắng. Điều đó càng lột tả được bóng hình chất phác của làng quê Việt Nam, âm hưởng man mác của chiến tranh xa cách… Bodhi còn rất linh hoạt trong cách dùng phương ngữ, thành ngữ cùng nét miêu tả rất chân thực.

“Bộ quần áo mớ ba mới tinh tươm, đầu vấn khăn, đầu gài chiếc đinh ghim, có đính con bướm vàng chạm bạc, để tóc đuôi gà. Thân phủ áo the thâm, bên trong thấp thoáng chiếc yếm đào màu hồng, ôm trọn lấy người Xuân, hôm nay cô lấy chồng. U cô rơm rớm nước mắt, cuối cùng con gái cũng gả đi.”

Mở đầu câu chuyện là cảnh đám cưới đặc trưng của miền quê “thôn bên có đám cưới, cả làng đến ăn, lâu lắm rồi mới có cái đám to như vậy, người đến tham dự vừa cười vừa trò chuyện rôm rả, ai cũng khen cô dâu chú rể đẹp đôi”. Bodhi đã mượn điểm nhìn của nhân vật Xuân đồng thời dẫn dắt mạch truyện theo trình tự thắt – mở nút. Xuân là con gái của ông Giáo Lễ, Cậu Hùng thôn bên mến vì dung hạnh, sang nhà bỏ trầu cưới cô về. Chưa được bao lâu, Cậu viết giấy xin nhập ngũ, dặn dò Xuân tất tất chu toàn. Cô dù đau lòng và tủi thân song vẫn ủng hộ lý tưởng của chồng, vò võ chờ đợi mười năm.

“Chàng thì cõi xa mưa gió

Thiếp thì về buồng cũ chiếu chăn

Đoái trong theo cả cách ngăn

 Tuôn màu mây biếc, trải ngàn mây xanh”

                                    (Chinh phụ ngâm)

Ngày Cậu Hùng trở về, Xuân “nhận được tin cô như người mất hồn cứ cuống hết cả lên, bao gạo trên tay cứ thế mà rơi uỵch xuống nền đất”, “lòng Xuân vui phơi phới, mùa xuân một lần nữa nở rộ trong lòng cô”. Mười năm tuổi xuân của cô chỉ chờ đợi ngày này, vậy mà hiện thực phũ phàng như dội cho cô gáo nước lạnh, Cậu Hùng người cô một lòng đợi chờ lại phản bội cô. Cậu không còn là của mình Xuân, Cậu đã là của cô Hoài, bé An rồi! Đây cũng chính là điểm cao trào của câu chuyện, là lúc cảm xúc của nhân vật được bộc lộ một cách rõ rệt.

Cốt truyện của “Trao anh một mảnh yếm đào” khá quen thuộc trong văn thời chiến, tuy nhiên Bodhi lại rất cao tay trong cách xây dựng nhân vật, vậy nên mình sẽ tập trung phân tích ở mặt này.

Như đã nói ở trên, Bodhi đã mượn điểm nhìn của Xuân, hay nói cách khác, Xuân chính là nhân chứng chân thật nhất trong câu chuyện. Về nhân vật Xuân, ở cô hội tụ đầy đủ những chuẩn mực của xã hội đối với người phụ nữ: công, dung, ngôn, hạnh. Xuân là con nhà gia giáo lễ nghĩa, đối nhân xử thế luôn giữ mực khuôn phép. Trong quãng thời gian Cậu Hùng xa nhà, Xuân chính là trụ cột gia đình, cáng đáng mọi việc ở cửa hàng, lại giỏi giang khiến nó ngày càng phát triển. Cũng không có gì lạ khi Xuân rất được lòng bên nhà chồng. Có câu “con gái lấy chồng như bát nước hắt đi”, còn Xuân thì lại rất khôn khéo đối đãi với hai bên. Xuân làm dâu ở nhà chồng, nhưng khi nhà mẹ đẻ có việc, cô liền xin về phụ giúp một tay. Ngày Cậu Hùng trở về, lòng Xuân phơi phới như hội, cô vẫn không quên sai người báo tin về nhà. Bị Cậu ruồng rẫy, lẽ ra cô là người đáng thương nhất, Xuân vẫn không nỡ để cha mẹ lo phiền. Dù là trong hoàn cảnh nào, Xuân vẫn luôn giữ trọn đạo làm con.

Ở Xuân, mình cảm nhận được sự thiện lương ấm áp của cô gái này. Chồng dẫn “vợ bé” về, nếu là người khác e là sẽ làm ầm làm ĩ, không thì cũng lườm nguýt bóng gió. Xuân không vậy, cô chọn cách im lặng và lờ đi, bởi vì người cô quan tâm chỉ có Cậu Hùng, cô chỉ muốn biết tâm tư của Cậu, còn những người không liên quan, Xuân không muốn nhọc lòng. Lúc tâm trạng khó tả, Xuân đành trút muộn phiền qua lời ca tiếng hát mà trong suốt mười năm qua cô không thiết tha. Chính lúc này, bé An rơi xuống ao, Xuân không một phút do dự nhảy xuống cứu “con riêng của chồng”, dù cho cô vừa mới dứt cơn bệnh, dù cho bản thân sẽ nguy hiểm. Mấy đứa người ở trong nhà, ai cũng quý cũng mến Xuân vì tấm lòng nhân ái đẹp đẽ của cô. Chẳng hạn như con Sen, lúc nó bị người ta hắt hủi nơi đầu đường xó chợ, là Xuân đã cưu mang nó, cho nó cái ăn cái mặc. Trong ngần ấy thời gian, từ một cô Xuân hay bẽn lẽn e thẹn đã trưởng thành một mợ Xuân khiến ai cũng cả nể!

Nhân vật chủ chốt thứ hai chính là Cậu Hùng, theo lời kể của Bodhi, Hùng nhỏ hơn Xuân hai tuổi nhưng lại có vẻ chững chạc của người đàn ông trưởng thành. Cậu thuộc hàng cậu ấm cô chiêu nhưng Hùng không ăn chơi trác táng như những kẻ đồng trang lứa, “được cái lễ phép, biết trên biết dưới”. Trong xã hội đương thời, định kiến nam tôn nữ ti vẫn còn tồn tại ít nhiều, nhưng Cậu lại rất tiến bộ, đối đãi với người bạn đời tương kính như tân “mình không nguyện ý tôi không ép mình”. Từ khi bày tỏ tâm ý, Cậu Hùng và Xuân quấn quýt nhau như đôi sam, nhưng không vì thế mà Cậu quên đi lý tưởng cao cả, ngày Cậu đi cả hai đều không nỡ, chỉ là Cậu cố nén lòng thôi.

“Thương em anh để trong lòng

  Việc quan anh cứ phép công anh làm”

                                             (Ca dao)

Cậu Hùng là người hòa đồng vui vẻ, ở đơn vị ai cũng quý. Cậu cũng kết giao với một đồng chí, trở thành đôi tri âm tri kỉ. Trong thời khắc sinh tử, cậu bất chấp tính mạng, vừa khóc vừa cõng đồng đội lui quân, nhớ như in lời hứa của mình ngày ấy. Đất nước giải phóng, bộ đội được trở về quê hương. Cậu cất công tìm kiếm tung tích của người thân đồng đội, sắp xếp ổn thỏa cho người ta. Cậu trẻ người nhưng có tánh lo xa, nhìn những đứa trẻ dị tật do ảnh hưởng của Dioxin, Cậu thương xót, càng không muốn con mình phải chịu nỗi ấm ức như thế. Cuối cùng đưa đến quyết định khiến Cậu phải suy nghĩ rất lâu, đây cũng là thời cơ để khai thác chiều sâu tâm lý nhân vật.

Ngoài hai nhân vật chính, còn có những nhân vật phụ góp phần hoàn thiện bức tranh dân dã “Trao anh một mảnh yếm đào”. Như đấng song thân luôn quan tâm yêu thương con cái. Như người đồng đội lúc lâm chung vẫn dặn dò Cậu Hùng “chú phải bắn nhiều vào một chút, bắn chúng nó thay cả phần anh…” Như cô Hoài dịu dàng nhưng cũng rất kiên cường. Như con bé Sen hết mực trung thành…

Theo quan điểm cá nhân, mình sẽ nêu ra những điểm tồn tại của truyện. Có lẽ do thể loại truyện ngắn nên tiết tấu khá nhanh, có chỗ mình chưa kịp tiêu hóa đã chuyển cảnh khiến mình hơi hụt hẫng. Hay trong khoảng thời gian giữa Hùng và Xuân có khúc mắc, diễn biến tâm lý của Cậu Hùng vẫn chưa được khai thác triệt để.

Khách quan mà nói, “Trao anh một mảnh yếm đào” là một tác phẩm đáng đọc, chắn chắn Bodhi đã rất đầu tư vào đứa con tinh thần này bằng sự am hiểu sâu rộng về mảng văn học thời chiến. Nếu đã đọc đến đây, hy vọng bạn sẽ dành thời gian cho tác phẩm này của chị Bodhi nhé! Lần đầu review, bút lực còn hạn chế, có gì chưa thỏa đáng mong mọi người chỉ bảo. Xin cảm ơn và chúc cho chị Bodhi ngày càng phát triển trên con đường cầm bút của mình nhé!

  Nguyễn Dương Hồng Ngọc

Link tác phẩm “Tình không hẹn (P3): Trao anh một mảnh yếm đào” của tác giả Bodhi.