Một số dấu ấn của Tấm Cám trong văn hóa Việt Nam

Một số dấu ấn của Tấm Cám trong văn hóa Việt Nam
Thích

MỞ BÀI: Văn học dân gian là những sáng tác của một tập thể, được lưu truyền bằng miệng. Đó là kho tàng tri thức phong phú, giúp chúng ta biết giữ gìn  những nét đẹp truyền thống và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Các sáng tác thuộc văn học dân gian ra đời từ công thủy nguyên sơ, trải qua vô vàn thời kỳ, tiếp tục tồn tại đến thời hiện đại. Ở Việt Nam, văn học dân gian còn được gọi là văn chương bình dân, văn chương truyền khẩu, sáng tác dân gian. “Tấm Cám” là một câu chuyện cổ tích đã được đưa vào chương trình giáo dục từ rất lâu, nó không còn xa lạ với bất cứ học sinh nào. Hình ảnh cô Tấm hiền lành, mụ dì ghẻ độc ác đã trở thành biểu tượng trong văn học và trong cả cuộc sống. Tìm hiểu sâu về tác phẩm, bạn đọc càng hứng thú tiếp nhận câu chuyện với tâm thế mới bởi những phiên bản Tấm Cám khác nhau nhưng đều gắn liền với đặc thù của mỗi dân tộc.

THÂN BÀI:

  • Dấu ấn của truyện Tấm Cám trong văn học dân gian và văn học viết

Trước hết, người Trung Quốc có một câu chuyện về cô bé Tây An được xem là phiên bản khác của “Tấm Cám”, xuất hiện vào thế kỉ thứ IX. Tây An mồ côi cha mẹ từ nhỏ, phải sống cùng dì ghẻ. Người bạn duy nhất của cô là con cá trên khúc sông gần nhà. Nhưng cũng giống như truyện “Tấm Cám”, con cá bị dì ghẻ giết chết và Bụt xuất hiện khuyên cô thu lại xương cá rồi ban cho cô 1 điều ước. Tây An đã ước được tham dự lễ hội mùa xuân do triều đình tổ chức. Nhưng tại lễ hội, cô bị dì ghẻ phát hiện và buộc phải chạy trốn. Trong lúc chạy, một chiếc hài vô tình rơi ra và người nhặt được chính là nhà vua. Nhà vua sau đó đã tổ chức cuộc thi tuyển chọn, ai đi vừa chiếc hài sẽ trở thành hoàng hậu. Dĩ nhiên, chỉ có Tây An đi vừa và nàng đã có một cuộc sống hạnh phúc bên cạnh đức vua. Vẫn còn một điểm tương đồng giữa 2 phiên bản Trung – Việt, đó là mẹ con dì ghẻ đều bị trừng phạt. Chỉ khác là, trong câu chuyện của người Trung Quốc, họ bị ném đá đến chết.

Không chỉ ở châu Á, câu chuyện Tấm Cám còn có một phiên bản khác ở châu Phi, kể về cô gái Chinye sống cùng dì ghẻ và chị gái. Đây là phiên bản duy nhất không đề cập đến hoàng tử. Sống cùng dì ghẻ, Chinye luôn bị ngược đãi. Một ngày nọ, dì ghẻ sai cô phải vào rừng giữa đêm khuya để lấy nước. Nhờ vào trái tim lương thiện, thú rừng đã bảo vệ Chinye khỏi những hiểm nguy. Trên đường quay về, cô gặp và giúp đỡ một bà lão. Để trả ơn, bà lão cho cô lựa chọn 1 trong các hũ sành trong chòi của bà. Vốn khiêm tốn, cô chọn hũ nhỏ nhất, nhưng hóa ra bên trong chứa 1 kho báu khổng lồ. Hai mẹ con dì ghẻ nghe chuyện, liền vào rừng tìm cho được bà lão, nhưng khác với Chinye, họ chọn hũ to nhất. Tuy nhiên, trong hũ lại là một cơn bão, nó cuốn bay toàn bộ gia sản của hai mẹ con. Vì kiêu ngạo nên hai người thà bỏ xứ để đi chứ không muốn phải nhờ đến Chinye. Còn Chinye, cô đã sử dụng toàn bộ gia sản để giúp đỡ dân làng.

Theo một số nguồn tư liệu văn học, câu chuyện về “Cô bé áo rách” – Tattercoats ở nước Anh, cũng là một dị bản của “Tấm Cám”. Cốt truyện cũng có nét giống với “Cô bé Lọ Lem”. Nhưng khác biệt ở chỗ, nhân vật phản diện lại là người ông, còn hoàng tử xuất hiện từ trước khi lễ hội diễn ra. Cô bé Tattercoats sống cùng người ông ghẻ lạnh, cho rằng vì Tattercoats ra đời mà con gái của ông phải bỏ mạng nên ghét cay ghét đắng cô bé. Hàng ngày, cô ở trong chuồng bò, phải đi xin ăn mỗi ngày trên phố. Cho đến một hôm, hoàng tử của vương quốc tổ chức dạ tiệc tuyển vợ. Tattercoats và các bạn rủ nhau đi xem. Trên đường đi, cô gặp một chàng công tử điển trai, giàu có. Anh ta yêu cô ngay từ cái nhìn đầu tiên, và đã ngỏ lời cầu hôn cô. Tattercoats đã từ chối nhưng cô vẫn đồng ý gặp anh ta tại cung điện lúc nửa đêm. Đến giờ hẹn, cô xuất hiện tại cung điện với chiếc áo rách. Mọi người đều cười nhưng chàng công tử thì không. Hóa ra, chàng chính là hoàng tử và đã quyết định chọn cô làm vợ. Kể từ đó, họ sống bên nhau hạnh phúc suốt đời.

CHỐT Ý: Có thể thấy, truyện cổ tích Tấm Cám tuy có nhiều dị bản khác nhau trên khắp thế giới nhưng vẫn có sự tương đồng. Cốt truyện đều xoay quanh cuộc đời của một cô bé bất hạnh, đấu tranh để tìm được hạnh phúc cho bản thân. Truyện có hai tuyến nhân vật: chính diện và phản diện. Mâu thuẫn giữa hai tuyến nhân vật ấy càng làm câu chuyện thêm hấp dẫn, giàu kịch tính theo chiều tăng tiến cũng như muốn khẳng định với bạn đọc một chân lí “ở hiền gặp lành”, cái thiện luôn thắng cái ác, thế nên hãy làm những việc tốt đẹp! Dù cùng theo một mô – típ quen thuộc, nhưng so với các truyện cùng nội dung ở nước khác, Tấm Cám của Việt Nam vẫn gây ấn tượng mạnh mẽ bởi các chi tiết kì ảo, thể hiện tâm hồn lãng mạn, lạc quan, khát vọng vươn tới cái đẹp của nhân dân lao động.

  • Dấu ấn của Tấm Cám trong văn hóa, tín ngưỡng, phong tục, tập quán, quan niệm của cộng đồng người Việt thời xa xưa

Nếu để ý kĩ, chúng ta sẽ nhận ra rằng, sau mỗi lần hóa kiếp, Tấm đều xinh đẹp hơn, sắc sảo hơn. Kiếp luân hồi khép kín, từ con người trở về con người chứ không phải là cát bụi. Phải chăng đó là biểu hiện một góc văn hóa tâm linh của người Việt xưa, quan niệm kiếp luân hồi của con người thể hiện qua nhiều lần biến hóa – răn dạy con người về đạo đức để kiếp sau sung sướng hơn?

Còn có một chi tiết dường như có liên quan đến phong tục ăn trầu của người Việt Nam. Đó là khi nhà vua ghé vào quán bà lão uống nước, bà sai cô con gái (chính là Tấm) mang trầu têm cánh phượng mời khách. “Miếng trầu là đầu câu chuyện”, đó chính là sự tôn trọng, là lòng hiếu khách để người với người tự nhiên, gần gũi hơn trong giao tiếp.

Bên cạnh đó, khung cảnh nông thôn, làng quê, ruộng đồng,… xuất hiện trong câu chuyện có lẽ là ước muốn có cuộc sống hạnh phúc, toàn vẹn của người xưa. Hay mỗi lần gặp chuyện buồn, Tấm đều được ông Bụt giúp đỡ. Hình tượng Bụt chính là quan niệm ở hiền gặp lành mà người thời trước gửi gắm. Kết thúc câu chuyện, Tấm được sống trong hạnh phúc, còn hai mẹ con dì ghẻ đã bị trừng phạt thích đáng. Ác giả ác báo, vì vậy hãy làm những việc thiện lành, chớ làm những điều ác nhân thất đức.

Câu chuyện cổ tích Tấm Cám đã được lưu truyền từ đời này sang đời khác, nhưng những dấu ấn văn hóa xưa kia chưa bao giờ bị phai nhạt. Trải qua thời gian, người ta đã thêm thắt một số chi tiết để truyện thêm li kì, hấp dẫn. Dù vậy, tín ngưỡng, phong tục, khát vọng hướng tới cái thiện, cái đẹp của người xưa  vẫn luôn được gửi gắm tới bạn đọc thế hệ sau!

  • Dấu ấn của Tấm Cám trong văn hóa đương đại.

Truyện cổ tích Tấm Cám còn là nguồn cảm hứng cho một số tác phẩm nghệ thuật Việt Nam hiện đại. Tháng 8 năm 2016, lần đầu tiên, khán giả tỏ ra hào hứng với bộ phim Tấm Cám: Chuyện chưa kể do Ngô Thanh Vân sáng tác bởi đây là truyện cổ tích quen thuộc và có sự đầu tư. Tuy có những chi tiết đắt giá bị cắt xén, nhưng không thể phủ nhận, câu chuyện Tấm Cám đã thành công tạo cảm hứng cho nền điện ảnh. Ca khúc “Bống bống bang bang” trích từ album nhạc phim Tấm Cám: Chuyện chưa kể cũng đã đạt giải thưởng âm nhạc cống hiến “Video âm nhạc của năm”. Và truyện Tấm Cám còn được chọn làm vở kịch để công diễn, nhận được khá nhiều sự yêu thích và ủng hộ của công chúng. Mong rằng, một ngày nào đó, tác phẩm Tấm Cám sẽ mang hồn cốt của dân tộc Việt vươn ra xa với thế giới.

KẾT BÀI: “Nghệ thuật nằm ngoài quy luật của sự băng hoại. Chỉ mình nó không thừa nhận cái chết”. Truyện cổ tích Tấm Cám đã để lại dấu ấn sâu sắc lên cộng đồng văn hóa của người Việt Nam từ quá khứ đến hiện tại. Có những vấn đề đã ngã ngũ, nhưng cũng có những vấn đề chưa thỏa mãn nhu cầu tìm hiểu của độc giả. Vì vậy, việc nghiên cứu những dấu ấn này vẫn cần được tiếp tục với quy mô mới, chiều sâu mới để qua đó, chúng ta có thể hiểu hơn và củng cố mối quan hệ giao lưu văn hóa giữa Việt Nam và các quốc gia khác.

Bài cùng chuyên mục

Lan Vũ Hương

Lan Vũ Hương (1 tháng trước.)

Level: 1

0%

Số Xu: 3

 


Kiyotaka Ayanokouji

Kiyotaka Ayanokouji (1 tháng trước.)

Level: 9

73%

Số Xu: 1130

Trần Mạnh Đức

Bài viết rất hay

Cảm ơn bn


Kiyotaka Ayanokouji

Kiyotaka Ayanokouji (1 tháng trước.)

Level: 9

73%

Số Xu: 1130

Anh Nguyễn Minh

Có một số ý tưởng mình thật khâm phục nha!

Cảm ơn bn đã khen


Trần Mạnh Đức

Trần Mạnh Đức (1 tháng trước.)

Level: 8

65%

Số Xu: 583

Bài viết rất hay


Anh Nguyễn Minh

Anh Nguyễn Minh (1 tháng trước.)

Level: 9

87%

Số Xu: 960

Có một số ý tưởng mình thật khâm phục nha!


Trần Ánh Dương

Trần Ánh Dương (2 tháng trước.)

Level: 7

66%

Số Xu: 4717


gieng gieng

gieng gieng (2 tháng trước.)

Level: 6

70%

Số Xu: 1429


Thành Viên

Thành viên online: N2 Ran - Ani và 478 Khách

Thành Viên: 60052
|
Số Chủ Đề: 8978
|
Số Chương: 27836
|
Số Bình Luận: 114513
|
Thành Viên Mới: Bình Phan

duyên âm truyen 12 chom sao phân tích trao duyên 5cm/s cảnh ngày hè ma nữ đáng yêu sesshomaru thuyết minh về cây lúa phế hậu tướng quân thuyết minh về áo dài tuổi trẻ và tương lai đất nước

Audio truyện full

phàm nhân tu tiên audio

tiên nghịch audio

vũ thần chúa tể audio

thế giới hoàn mỹ audio

vô thượng thần đế audio

van co than de

Bảo Hộ Tộc Trưởng Phe Ta audio

Sư Huynh Ta Quá Ổn Trọng audio

Quỷ Bí Chi Chủ audio

Thiên Cơ Lâu: Bắt Đầu Chế Tạo Âm Hiểm Bảng audio

Tối Cường Trang Bức Đả Kiểm Hệ Thống audio

Tu Chân Tứ Vạn Niên audio

thê vi thượng

truyện teen

yêu thần ký

con đường bá chủ

thần mộ

đế bá

tinh thần biến

thần ấn vương tọa

đấu la đại lục 5

bắt đầu 3000 lượt rút thăm, ta trực tiếp thành bá chủ dị giới

bất diệt thần vương

chư giới tận thế online

đại phụng đả canh nhân

sư huynh ta quá ổn trọng

ta! thiên mệnh đại nhân vật phản phái

thiên cơ lâu: bắt đầu chế tạo âm hiểm bảng

thiếu niên ca hành

thiếu niên bạch mã túy xuân phong

tối cường trang bức đả kiểm hệ thống

tối cường sơn tặc hệ thống

trọng sinh chi tối cường kiếm thần

tu chân tứ vạn niên

vạn cổ tối cường tông

chẳng lẽ thật sự có người cảm thấy sư tôn là phàm nhân sao

đại sư huynh không có gì lạ

phu quân Ẩn cư mười năm, một kiếm trảm tiên đế

núp lùm trăm năm, khi ra ngoài đã vô địch!

quang âm chi ngoại

quật khởi thời đại mới

ta là tham quan các nàng lại nói ta là trung thần

thiên hạ đệ cửu

trọng sinh thay đổi thời đại

xuyên đến năm mất mùa, ta trở thành mẹ chồng cực phẩm

bất diệt long đế

côn luân ma chủ

đan hoàng võ đế

đỉnh cấp khí vận, lặng lẽ tu luyện ngàn năm

đường tăng đánh xuyên tây du

hoả chủng vạn năng

long phù

mỹ thực gia Ở dị giới

nguyên lai ta là tu tiên đại lão

nhân danh bóng đêm – đệ nhất danh sách 2

siêu cấp thần y tại đô thị

ta chỉ muốn an tĩnh làm cẩu đạo bên trong người

từ dã quái bắt đầu tiến hóa thăng cấp

ta tu tiên tại gia tộc

tạo hóa chi vương

thần cấp đại ma đầu

thiên cơ điện

tu chân nói chuyện phiếm quần

tu la ma đế (tu la đế tôn)

từ man hoang tộc trưởng chứng đạo thành thần

tuyệt thế dược thần

vạn tộc chi kiếp

xích tâm tuần thiên

ta thật không phải cái thế cao nhân

ta thật không muốn trọng sinh a

âm phủ thần thám

đại mộng chủ

gia gia tạo phản tại dị giới, ta liền vô địch Ở đô thị!

livestream siêu kinh dị

ta là thần cấp đại phản phái

ta tại trấn ma ti nuôi ma

tây du đại giải trí

trạm thu nhận tai Ách

bần tăng chả ngán ai bao giờ

dạ thiên tử

đế trụ

đối tượng hẹn hò là thần minh chi nữ

đô thị: bắt đầu từ trên đường cứu người

kiếm vương triều

linh cảnh hành giả

ngân hồ

quyền bính

ta thật không muốn làm chúa cứu thế

ta vô địch từ phá của bắt đầu

ta xây gia viên trên lưng huyền vũ

thế tử hung mãnh

thì ra ta là tuyệt thế võ thần

toàn chức nghệ thuật gia

tướng minh

bá võ

bắc tống nhàn vương

thập niên 70: cuộc sống gia đình của cô nàng yêu kiều

thâm hải dư tẫn

gia phụ hán cao tổ

đại thánh truyện

cá mặn lên đệ nhất thiên bảng

binh lâm thiên hạ

toàn dân võng du: bắt đầu vô hạn điểm kỹ năng

đô thị: bắt đầu từ trên đường cứu người

bắt đầu từ một cái giếng biến dị

bắt đầu khen thưởng 100 triệu mạng

bảo hộ tộc trưởng phe ta

bàng môn đạo sĩ Ở thế giới chí quái

bạch thủ yêu sư

thuộc tính tu hành nhân sinh của ta

thoái hóa toàn cầu

thịnh đường quật khởi

[mạt thế] thiên tai càn quét

thiên giáng đại vận

thiên cung

theo hồng nguyệt bắt đầu

thâu hương

thập niên 80: yểu điệu mỹ nhân (cổ xuyên kim)

thập niên 80: tiểu kiều thê

thập niên 80 mẹ kế nuôi con hằng ngày

thập niên 70: trở thành mẹ kế Ác độc của nam chính truyện khởi điểm

thập niên 70: sống lại, làm giàu

thập niên 60: làm giàu, dạy con

thập niên 60: đại nữ xưởng trưởng

thập niên 60: cuộc sống tốt đẹp sau khi trọng sinh

võ công tự động tu luyện: ta tại ma giáo tu thành phật hoàng!

ta mô phỏng con đường trường sinh trong nhóm chat

lãnh địa tại mạt thế

xin nhờ, ta thật không muốn cùng mỹ nữ chưởng môn yêu đương a!

dạy đồ vạn lần trả về, vi sư chưa từng tàng tư

minh thiên hạ

mạt thế vô hạn thôn phệ

mạc cầu tiên duyên

ma vật tế đàn

lược thiên ký

lục địa kiện tiên

lãnh chúa toàn dân: điểm danh nhận giảm giá thần khí

lãnh chúa cầu sinh từ tiểu viện tàn tạ bắt đầu đánh chiếm

kiếm tiên Ở đây

khủng bố sống lại

không để ta chết nữa, ta vô địch thật đấy

khi bác sĩ mở hack

khấu vấn tiên đạo

khai quốc công tặc

hồng hoang quan hệ hộ

hồn chủ

hệ thống siêu cấp tông môn

hệ thống giúp quỷ làm vui

hãn thích

căn cứ số 7

Ở rể (chuế tế)

coi mắt đi nhầm bàn, ta bị đối tượng hẹn hò bắt cóc

điên rồi ! ngươi xác định ngươi là ngự thú sư?

đệ đệ của ta là thiên tuyển chi tử

đại hạ văn thánh

hàn môn kiêu sĩ

hán hương

gen của ta vô hạn tiến hóa

dụ tội

thập niên 70: đoán mệnh sư

đồ đệ của ta đều là trùm phản diện

đấu phá chi dịch bảo hệ thống

đạo quân

đạo lữ hung mãnh của ta cũng trùng sinh

dân gian ngụy văn thực lục

đại quản gia là ma hoàng

đại minh võ phu

đại kiếp chủ

đại chu tiên lại

cường giả hàng lâm Ở đô thị

cuộc sống hằng ngày của kiếm khách cổ đại

cửa hàng kinh doanh Ở dị giới

con ta, nhanh liều cho cha

cỏ dại cũng có hệ thống hack

chung cực toàn năng học sinh

cao thủ thâu hương

cấm kỵ sư

bán tiên

nương tử nhà ta, không thích hợp

ngụy quân tử thấy chết không sờn

ta hôn quân, bắt đầu đưa tặng giang sơn, thành thiên cổ nhất đế

ta tại dị giới thành võ thánh

ta trở thành truyền thuyết Ở hồng kông

ta từ trong gương xoát cấp

tận thế trò chơi ghép hình

thả nữ phù thủy kia ra

nhân sinh của ta có thể vô hạn mô phỏng

ổn trụ biệt lãng

phần mềm treo máy: ta bất tri bất giác liền vô địch

phản phái vô địch: mang theo đồ đệ đi săn khí vận

sủng thú siêu thần

huyền huyễn: ta! bắt đầu sáng tạo thiên cơ lâu!

ta chỉ muốn an tĩnh chơi game

ta có một thân bị động kỹ

thánh khư

thần cấp lựa chọn: ngự thú sư này có Ức điểm dữ dội

thâm không bỉ ngạn

thái cổ thần vương

tên đầu trọc này rất nguy hiểm

tận thế tân thế giới

ta tại tận thế nhặt bảo rương

tại mạt thế, mọi người thay phiên nhau diễn kịch

ta trở thành phú nhị đại phản phái

ta thật sự không mở hắc điếm

ta nguyên thần có thể ký thác thiên đạo

ta làm cẩm lý Ở trò chơi sinh tồn

ta là võ học gia

ta là tùy tùng của nữ phản diện

ta có thể thấy Ẩn tàng cơ duyên

sử thượng đệ nhất mật thám

số 13 phố mink

siêu phẩm vu sư

rich player – võng du thần cấp cường hào

quỷ bí chi chủ

quốc vương vạn tuế

phát thanh khủng bố

phản diện siêu cấp

nhìn thấy thanh máu ta liền vô địch

nhân sinh hung hãn

nguyên tôn

người đưa thư khủng bố

người đọc sách đại ngụy

người chơi hung mãnh

ngạo thế đan thần

mục thần ký

minh triều ngụy quân tử

cổ chân nhân

tuyệt thế vũ thần

tự mình tu thành người đuổi quỷ

trưởng tỷ nhà nông có không gian

trò chơi hệ chữa trị của tôi

tối cường phản phái hệ thống

toàn năng khí thiếu

toàn cầu cao võ

tinh môn

tiêu dao tiểu thư sinh

tiêu dao du

vừa bị từ hôn! siêu cấp thiên hậu mang em bé đến ngăn cửa

y vương cái thế

trùng sinh chi kiêu hùng quật khởi

từ giới giải trí đến nhà giàu số 1

tiên đạo quỷ dị

xuyên việt bắt đầu từ nuôi rồng

xuyên thành thanh niên tri thức nữ phụ về thành phố

xuyên thành nha hoàn của nữ chính, ta nằm yên làm giàu

xe mỹ thực di động của nữ pháo hôi tại mạt thế

wechat của ta kết nối thông tam giới

vừa thành tiên thần, con cháu cầu ta đăng cơ

vũ trụ chức nghiệp tuyển thủ

võ học ta tu luyện có khả năng bạo kích

vô địch thật tịch mịch

vô địch sư thúc tổ

võ công của ta quá thần kỳ, có thể tự động tu luyện

vĩnh dạ thần hành

viễn cổ đi bắt hải sản làm giàu ký

vị hôn thê của ta là kiếm thánh

tùy thân liệp thú không gian (bản dịch)

tu tiên mô phỏng ngàn vạn lần , ta cử thế vô địch

tu tiên ba trăm năm đột nhiên phát hiện là võ hiệp

từ tận thế ta bắt đầu vô địch

tu luyện bắt đầu từ đơn giản hóa công pháp

trùng sinh thế gia tử

trọng sinh trở thành mạnh nhất vũ trụ

trọng sinh đại đạo tặc

trọng sinh 1988: em gái ruột của nam chính truyện niên đại

trò chơi đói khát cầu sinh

triệu hồi cuồng triều Ở mạt thế

trạch nhật phi thăng

toàn dân trò chơi: từ zombie tận thế bắt đầu treo máy

toàn cầu hung thú: ta có vô số thần thoại cấp sủng thú

tiên phủ trường sinh

tiên đình phong đạo truyện

tiệm tạp hoá âm dương