Vẻ đẹp văn hóa truyền thống trong “Những chiếc ấm đất” của Nguyễn Tuân

Vẻ đẹp văn hóa truyền thống trong “Những chiếc ấm đất” của Nguyễn Tuân
Thích

Vẻ đẹp văn hóa truyền thống trong “Những chiếc ấm đất” của Nguyễn Tuân

(Những chiếc ấm đất là truyện ngắn thuộc tập Vang bóng một thời

 

Nguyễn Tuân, một nhà văn luôn khao khát đi tìm cái đẹp và cái thật. Với tài năng của mình, Nguyễn Tuân đã thực sự làm cho cái đẹp thăng hoa. Và lẽ dĩ nhiên, trong những tác phẩm của ông, không thể không nhắc đến “Vang bóng một thời” – tập truyện ngắn đặc sắc, đánh dấu cho một chặng đường dài đi tìm cái đẹp của ông.

Vang bóng một thời” được viết từ 1932 đến 1940, tức trước Cách mạng tháng Tám. Đấy là thời kỳ mà xã hội Việt Nam còn phân hóa, không phải ai cũng có điều kiện và may mắn được đón nhận ánh sáng của Đảng. Và Nguyễn Tuân không ngoại lệ, vì không có ánh sáng tư tưởng của Đảng, nên những gì ông viết không phải là lòng yêu nước, viết cho kháng chiến, mà chỉ thuần túy là lý tưởng đi tìm cái đẹp của chính bản thân ông mà thôi. Nhưng trong thời đại này, cái đẹp và cái thật nào đâu có dễ tìm? Nguyễn Đình Thi đã từng nói: “Trong cuộc đời ông sống, cái đẹp và cái thật không bao giờ khớp được với nhau.” Chính vì vậy mà Nguyễn Tuân chỉ có thể thông qua quá khứ, những nét đẹp trong tâm hồn để tìm ra cái đẹp chân chính và thuần túy.

Tập truyện ngắn “Vang bóng một thời” đã làm sống dậy rất nhiều phong tục tập quán cũ tốt đẹp của dân tộc. Những thú vui tao nhã như thả thơ, đánh thơ, thưởng trà, xin chữ,… đều được Nguyễn Tuân tái hiện lại bằng thái độ say mê với học thức sâu rộng. Thông qua truyện ngắn “Những chiếc ấm đất” trong tập “Vang bóng một thời” ta có thể tìm hiểu rõ vẻ đẹp văn hóa truyền thống trong văn chương của ông.

Những chiếc ấm đất” được đăng trên tạp chí Tao đàn số 8 (16/6/1939) kể về thú thưởng trà của cụ Sáu. Một cụ Sáu mê uống trà tàu, nước pha trà phải là nước giếng ngọt tận trên chùa Đồi Mai cụ mới chịu uống. Trong tác phẩm, ở cái xã hội đầy biến động, nơi mà một kẻ ăn mày còn cũng biết thưởng trà, một cụ già rơi vào cảnh bần cùng vẫn đam mê thú thưởng trà và cuộc sống luôn xoay quanh những chiếc ấm đất cũ, nơi mà nghệ thuật của cái đẹp vẫn được thăng hoa.

Người Việt xưa nay cũng như người Tàu, luôn có cái thú vui tao nhã gọi là thưởng trà rồi bình trà. Dường như điều đó đã trở thành một nét đẹp truyền thống không thể nào phai nhạt được trong thói quen sống của dân tộc ta. Một thú vui tao nhã không chỉ còn là ở mặt hình thức bên ngoài nữa, mà để cảm được cái sự thanh cao thoát tục của thưởng trà phải có một tâm hồn thực sự say mê và am hiểu đối với trà đạo. Đấy mới thực sự là cái đẹp truyền thống lưu giữ, thật vậy, là lưu giữ về hình thức lẫn giá trị tâm hồn của những dân thưởng trà. Ở “Những chiếc ấm đất” của Nguyễn Tuân đã đào được tận gốc tinh hoa của sự tinh túy trong trà đạo.

Đầu tiên, tác giả xây dựng lên một ngôi chùa Đồi Mai ở “cửa đào” thoát tục, mượn lời của vị sư già ở đấy để kể về một cụ Sáu ham mê uống trà tàu như thế nào. Cái uống trà tàu với cụ Sáu không phải đơn thuần chỉ là học đòi bắt chước thú thanh cao, mà là đam mê thực thụ, cái thanh cao từ trong con người: “Chùa nhà ta có cái giếng này quý lắm. Nước rất ngọt. Có lẽ tôi nghiện trà tàu vì nước giếng chùa nhà đây. Tôi sở dĩ không nghĩ đến việc đi đâu xa được, cũng là vì không đem theo được nước giếng này đi để pha trà.” Đấy là lời nói của cụ Sáu khi đang chuyện trò với sư già bên cái giếng chùa ngọt nước. Phải để ý đến mức nào mà ngay cả thứ nước pha trà đều phải khăng khăng trong hơn mười năm liền là một thứ nước ngọt mát ở trên chùa Đồi Mai xa xôi, vì một tuần trà mời khách mà bất chấp cái trưa nắng của ngày hè, bất chấp đường núi để đi xin một gánh nước chùa. Như một lẽ thường tình, một khi đã tìm ra được thứ đẹp đẽ nhất rồi thì con người ta không thể dễ dàng chấp nhận một thứ khác thấp kém hơn, tạm bợ một thứ tầm thường hơn được; như chính ông cụ Sáu một khi đã nếm được thứ nước mà ông cho là ngon ngọt nhất ở giếng chùa rồi, cho dù thế nào đi nữa cụ Sáu vẫn không thể hạ thấp phẩm trà của mình mà dùng một thứ nước khác, cụ vẫn chờ con trai mang gánh nước về. Để rồi cụ thốt ra lời thề với vị sư già: “Là giếng chùa nhà mà cạn thì tôi sẽ lập tức cho không người nào muốn xin bộ đồ trà rất quý của tôi. Chỉ có nước giếng đây là pha trà không bao giờ lạc mất hương vị.” Nếu trà ngon, ấm diệu lại thiếu nước chuẩn thì trà đạo còn ý nghĩa gì nữa.

Hay trong lời kể của một vị khách, cụ Sáu cười khoái chí khi bắt gặp được một tâm hồn yêu mê trà tàu như cụ. Là một con người kỳ lạ, tài hoa được cổ nhân dựng tạo để tạo thêm thú vui cho một tuần trà. Cụ cao ước giá gì cái con người trong câu chuyện cổ tích kia sống vào thời này thì cụ sẵn sàng mời người bạn cộng ẩm về nhà để ngày ngày sớm tối thưởng trà cùng nhau. Khi đã tìm được người cùng tâm hồn yêu thích trà, cho dù đó là kẻ ăn xin, hay người đời xưa, cụ Sáu đều không ngại ngần mà vời họ về để cùng san sẻ tâm tình. Bắt gặp được một mảnh hồn đồng điệu, cụ Sáu không ngần ngại mà nghĩ rằng hẳn người ăn xin này hẳn là một tay sảnh sỏi vì trà mà tiêu tốn mất cả sản nghiệp; như chính cụ, với lời than thở của vị sư già chùa Đồi Mai về cụ Sáu: “Ông cụ Sáu này, nếu không đam mê cái phong vị trà tàu, đam mê đến nhiều khi lầm lỗi, nếu ông ta bỏ được thì cũng thành một ông sư tại gia. Danh và lợi, ông ta không màng. Phá gần hết cơ nghiệp ông cha để lại, ông ta thực đã coi cái phú quý nhỡn tiền không bằng một ấm trà tàu.” Người ta cờ bạc thua mất cả gia tài là điều đánh chê trách, nhưng cụ lại có thể vì trà đạo mà làm đến mức này thì có nên trách cụ hay không? Với Nguyễn Tuân thì đó lại là điều đáng kính trọng, là điều mà ông luôn tìm kiếm, là nét đẹp của tâm hồn.

Trong quan niệm của Nguyễn Tuân, cái đẹp là duy mĩ, cái đẹp phải gắn liền với tài hoa. Ngay cả cách uống trà cũng phải đẹp, và người thưởng trà cũng vậy. Cả câu chuyện “Những chiếc ấm đất” đều xoay quanh về việc thưởng trà của nhân vật chính là cụ Sáu, tác giả không chỉ dừng lại ở việc khắc họa vẻ ngoài của cái đẹp, mà còn phải khai thác triệt để tâm hồn của cái đẹp ấy. Riêng việc thưởng trà thôi đã là một hành động thanh cao nhã nhặn rồi, vậy nét đẹp trong cái hồn thưởng trà là ở đâu? Không là đâu khác chính là cái hồn của người thưởng trà, dù là kẻ ăn xin hay một cụ già sa cơ lỡ nhiệp chỉ vì đam mê thú uống trà. Chính sự tài hoa uyên bác trong kiến thức trà đạo của họ cùng sự đam mê bất diệt trong tâm hồn đều là nét đẹp tâm hồn chắp cánh cho một vẻ đẹp truyền thống văn hóa. Vậy tại sao Nguyễn Tuân lại đưa cái thú thưởng trà này gắn kết với một ngôi chùa? Thực sự rất đơn giản, chỉ vì hồn của người ưa trà đạo đều thực sự đã thanh tâm tĩnh tại, như lời của vị sư già nói về cụ Sáu, nếu bỏ được cái thú này thì cụ Sáu cũng là một vị tu tại gia rồi.

Chính những con người, những hành động trong văn chương của Nguyễn Tuân đều mang vẻ kỳ lạ khác thường, họ thoát tục và cách xa trần thế. Những con người sẵn sàng mất đi cả cơ nghiệp chỉ vì trà để rồi cuối cùng vẫn tất bật xoay quanh những cái ấm đất cũ để pha trà ấy. Cái sở thích uống trà của cụ ngày xưa sang nhã biết mấy, thế mà bây giờ cụ đã thỏa mãn lắm với những ấm trà mà người quen mời cụ uống, thỏa mãn với những gói trà cụ giấu trong gấu áo… và vẫn đam mê thói phong lưu làm sao thưởng được trà thơm trọn vẹn khi cụ Sáu còn cố gắng hái ít nhụy sen ướp vào trà cũ khi qua chơi ao sen nhà ai. Cái cách cụ Sáu bán đi những chiếc ấm đất mà mình yêu quý nâng niu, những chiếc ấm mà dù cho ngày trước người ta có quăng cho cụ cả cục bạc nén cụ còn không thèm ngó; bán đi ấm với giá rẻ, giữ lại nắp để rồi người thực sự yêu quý cái ấm trà ấy sẽ quay lại và bằng lòng trả với giá đắt hơn, không chỉ là vì bán ấm trà được giá nữa. Ở phần cuối câu chuyện kết thúc bằng hình ảnh cụ Sáu bán ấm đất cho một người khách, khách không am hiểu ấm trà tàu cụ vẫn khẳng định lại cái tri thức tài hòa của mình thuở trước về trà đạo. Nhưng ta có thể cảm nhận được một điều gì đó thê lương, buồn bã của những điều xa xôi xa mãi của một tài hoa của một cái đẹp dần đi vào dĩ vãng để rồi chỉ còn là chiếc bóng cho một thời đã qua như chính “Vang bóng một thời”.

 “Những chiếc ấm đất” Nguyễn Tuân đã khơi dậy một vẻ đẹp văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam – thưởng trà – thú vui phong nhã. Vừa đẹp ở cung cách thưởng trà vừa đẹp ở tâm hồn người thưởng. Một vẻ đẹp duy mỹ gắn liền với tài hoa.

– HẾT – 

Bài cùng chuyên mục

Vong

Vong (2 tuần trước.)

Level: 12

68%

Số Xu: 2325

Vong

Vong (2 tuần trước.)

Level: 12

68%

Số Xu: 2325

Nhi Vũ

Tràn đầy tinh hoa dân tộc


Vong

Vong (2 tuần trước.)

Level: 12

68%

Số Xu: 2325

Shurley Miss

Tác giả viết hay quá đi, ủng hộ nè

Cảm ơn bạn nha! <3


Nguyễn Loan

Nguyễn Loan (2 tuần trước.)

Level: 4

60%

Số Xu: 120


Nhi Vũ

Nhi Vũ (2 tuần trước.)

Level: 4

80%

Số Xu: 170

Tràn đầy tinh hoa dân tộc


Shurley Miss

Shurley Miss (2 tuần trước.)

Level: 4

80%

Số Xu: 185

Tác giả viết hay quá đi, ủng hộ nè


Vong

Vong (2 tuần trước.)

Level: 12

68%

Số Xu: 2325

Nhung Kiều

Tác giả viết hay quá  

hihi, cảm ơn bạn


Nhung Kiều

Nhung Kiều (2 tuần trước.)

Level: 1

0%

Số Xu: 39

Tác giả viết hay quá

 


Vong

Vong (3 tuần trước.)

Level: 12

68%

Số Xu: 2325

Phúc Lương

Hồi trước mình làm khóa luận hay bị thầy la lỗi này đó. Có thể bài làm khoa học sẽ nghiêm khắc hơn bài viết văn học.

Lâu nay cũng thấy có hai trường hợp như thế, té ra là chỉ có một cái đúng thôi! Cảm ơn góp ý của Phúc Lương nhé!


Phúc Lương

Phúc Lương (3 tuần trước.)

Level: 10

86%

Số Xu: 6677

Vong

Vậy á Phúc Lương? Mình tưởng là có cũng được mà không có cũng được ý! Mình có thể xem cái quy định này ở đâu nhỉ? Phúc Lương chỉ...

Hồi trước mình làm khóa luận hay bị thầy la lỗi này đó. Có thể bài làm khoa học sẽ nghiêm khắc hơn bài viết văn học.


Xem Thêm

Thành Viên

Thành viên online: Akabane1701 Kẻ Phản Diện Thích Ăn Thịt Gà Thanh Diệp Chân Ngắn Lội Nước Sói Cather Phê Quên Lối Về thanh thuý trần Dowi Phan Ly Bach và 101 Khách

Thành Viên: 49032
|
Số Chủ Đề: 7282
|
Số Chương: 24210
|
Số Bình Luận: 110062
|
Thành Viên Mới: Phạm Nguyễn ngọc duy

duyên âm truyen 12 chom sao phân tích trao duyên 5cm/s cảnh ngày hè ma nữ đáng yêu sesshomaru thuyết minh về cây lúa phế hậu tướng quân thuyết minh về áo dài tuổi trẻ và tương lai đất nước

Top thủ thuật cho dế yêu của bạn, được chọn lọc hay nhất mỗi ngày

tài liệu học tập, soạn văn, văn mẫu lớp 12, lớp 11, lớp 10