Từ trên cao nhìn xuống

“Ta biết rằng có những cái khác thường ở ẩn trong những cái bình thường song ta không tài nào lí giải nổi. Ta biết rằng có những cái bình thường ẩn trong cái khác thường song ta không tài nào diễn giải nổi. Cái bình thường ta biết là nó bình thường vì ta còn có thể diễn giải nó, rằng nó khác với cái khác thường. Cái khác thường ta biết là nó khác thường vì ta còn có thể diễn giải nó, rằng nó không giống cái bình thường. Có thể thấu suốt tất cả các mặt bình thường và khác thường, chỉ có người đắc đạo mà thôi.”

Đó là những gì mà tôi nghe được trong mỗi chiều trên mà thầy hay giảng. Nhưng mọi thứ đã chẳng còn như trước nữa, kể từ khi chuyện đó xảy ra.

Đây là câu chuyện của tôi, là cuộc sống của tôi.

…

Mùa hè oi ả lặng lẽ ghé thăm trên những cánh đồng xa xăm, để lại đâu đó vài giọt nắng vàng vương nơi bầu lá.

Trên con đường ngoằn nghèo dẫn lên đỉnh núi, sư thầy cùng ba người đệ tử đang tiếp đón một vị khách đến từ phương xa. Trong khi trên tay vẫn còn cầm chút thức ăn vừa hóa duyên dưới chân núi, vị sư già từ tốn bắt chuyện: “Đã bao lâu rồi nhỉ? Từ cái ngày chúng ta còn đi lang thang đây đó.”

Khẽ phất tấm áo bào đã ngà ngà đục, người khách bất chợt thở dài: “Thời gian trôi nhanh thật đấy. Mới đó mà đã nửa đời người. Huynh cũng đã già, có gia thất và đệ tử đàng hoàng.”

Nghe thấy vậy, vị tăng già bỗng cười sảng khoái, hai hốc mắt híp lại rưng rưng như nhớ về quá khứ xa xôi, xua tay: “Cũng đã qua rồi… đã qua rồi.”

Vị khách mỉm cười:“Âu cũng là cái số huynh nói có phải không?” Rồi xoa đầu đứa nhỏ, người đệ tử ít tuổi nhất của thiền sư, rồi vỗ nhẹ vào thân cây mọc bên cạnh: “Dực này. Lúc nãy khi sơ xảy làm rơi nắm cơm, con có hỏi ta: “Con vô dụng lắm phải không?””

Đứa bé vẫn gật đầu và hướng đôi mắt to tròn theo từng nhịp vỗ của người khách lạ đáp: “Vâng!”

Mới chừng này tuổi nó không thể nào đoán được những gì mà ông định nói, nhưng có một điều chắc chắn rằng nó phải nghe, phải ghi nhớ vì hai người sư huynh và sư phụ đều cười cười ngồi xuống mỏm đá bên cạnh.

“Thế này nhé. Nếu là người tiều phu thì con có chặt cái cây này đem về làm gỗ không?”

Khẽ cởi nón và ngồi xuống một đoạn rễ nổi hằn trên mặt đất. Ông quạt phành phạch cho hơi nóng tránh xa đứa bé đương ngồi trong lòng.

“Tất nhiên là có chứ ông.”

Đứa trẻ cười híp mắt. Với nó thứ càng to càng thích, huống chi là cái cây già cỗi kia, rễ đã xuyên lên cả mặt đất, khắp người đều rủ râu. Làm gì mà không chọn nó kia chứ.

Nghe vậy, mọi người lại cười ồ lên, khiến nó vò đầu bứt tai, chẳng hiểu mình sai chỗ nào.

Đội cái nón xuống đầu đứa nhỏ, người khách đứng dậy, nhặt một viên đá ven đường, hỏi tiếp: “Ồ thế con nhìn xem. Nó khác gì so với những viên nằm dưới chân ta.”

Lần này thì nó lại càng không hiểu. Đá với đá thì có gì khác nhau cơ chứ!

Khẽ xếch lạ cái nón, nó cho rằng mình đang bị chơi khăm, bèn phụng phịu: “Thôi con không chơi với mọi người nữa. Mau đi thôi. Sư mẫu đang chờ.”

“Vâng! Vâng!” – Tay nhị sư huynh bè mồm ra, ghé vào tai nó thì thầm: “Đã rõ ông cụ non!” Rồi bất ngờ bế thốc nó lên, cao giọng: “Tiểu sư đệ cao quá rồi, còn lớn hơn cả đại sư huynh một cái đầu.”

Hơi bất ngờ làm cho đứa trẻ giãy nảy, nhưng rồi nó lại chỗm trệ trên cổ người sư huynh với điệu cười khanh khách, trước khi kịp trông thấy dòng sông hùng vĩ đang cuồn cuộn siết quanh chân núi. Xa xa, hoàng hôn đã buông xuống, nhuộm đỏ cả một mảnh trời.

Khẽ với lấy một chút gì đó giữa không trung, người đệ tử lớn nhất của vị sư già bất chợt cảm thán: “Chảy đi hoài như thế kia, ngày đêm không ngừng! Nước trong Yên Hà chảy không nghỉ, người trẻ tiếp nối chẳng dừng, nước sông không biết chảy về đâu, đời người không biết về chốn nào?”

“Ui dào! Huynh xưa nay vốn hay lo nghĩ. Nhưng nào biết đó đâu phải việc của mình.”

Người nhị đệ tử dừng lại, hướng ánh mắt ra bầu trời rộng lớn: ”Đời người trong trời đất, cùng với trời đất là một thể. Trời đất, cũng là vật tự nhiên vậy, đời người cũng là vật tự nhiên vậy. Người có biến đổi từ ‘ấu, tiểu, tráng, lão’ giống như trời đất có xuân hạ thu đông thay thế nhau, cớ gì phải bi ai?

Sinh ở tự nhiên, tử ở tự nhiên, điều gì cũng tự nhiên, thuận theo bản tính của nó thì không thể loạn; không thuận tự nhiên, chạy qua chạy lại giữa nhân và nghĩa thì bản tính sẽ bị trói buộc. Trong tâm có công danh, thì tâm sinh phiền muộn; trong tâm có danh lợi, dục vọng thì phiền não tăng lên.”

Rồi khẽ nhún người theo nhịp tiếp lời: “Chi bằng cứ vui vẻ, chẳng lo chẳng nghĩ như tiểu sư đệ có phải hay hơn không?”

Dường như vỡ ra điều gì đó, vị đại sư huynh cười phá lên rồi hướng người sư đệ của mình vái một vái khiến cu cậu ngồi trên vai giật mình: “Í! Mọi người đang nói chuyện gì vậy.”

“Thì đang khen đệ thông minh đó.”

Biết mình bị trêu, nó phụng má: “Không chơi với huynh nữa.” Rồi thò hai tay xuống kéo chặt tay của nhị sư huynh ré lên: “Lý ca… Lý ca, nhìn kìa. Hình như có gì đó đang trôi trên sông.”

Nương theo hướng tay bụ bẫm, Lý thấy trên mặt nước có thứ gì đó đang trôi ngược dòng, liền vội vàng chạy xuống dốc.

Tới nơi cũng là lúc hai cái lôi nhỏ được đan bằng loại tre rẻ tiền cập bến. Dường như đoán được điều gì đó, vị thiền sư liền nhắm mắt lại niệm phật, trong khi vị khách kia đã vội vàng lội xuống kéo hai cái lôi vào sát bờ.

Cả hai chiếc đều đã ngập quá nửa. Nhưng lạ thay, một đứa tươi cười vùng vẫy trong nước, tựa như rồng đang dạo chơi. Đứa còn lại thì khóc ré lên, âm thanh như hổ rống.

Thấy vậy vị sư già liền ẵm đứa bé, rồi nhẹ nhàng vỗ vào lưng nó qua lớp vải thô vừa xé từ chân áo, nhưng tiếng khóc vẫn chẳng thể ngừng. Dường như nó đang chờ đợi một điều gì đó.

Ẵm theo đứa bé kia lên bờ, người khách bất chợt mỉm cười: “Xem này, nó cười vui chưa kìa.” Và nói với mọi người: “Chúng ta làm gì đây.”

Có lẽ đã đoán ra ý đồ của ông, vị thiền sư trao đứa bé lại cho ba đệ tự rồi mới đáp: “Ta thấy thế này, gặp được nhau đây cũng là duyên. Chi bằng chúng ta nhận hai đứa nó làm đệ tử, không biết ý đệ ra sao? Chứ ta thấy rõ thứ đưa hai đứa trẻ này vào bờ.”

“Đệ cũng tính như vậy. Mà huynh xem đứa trẻ này gặp nước không sợ, lại còn đùa nghịch như thể đây vốn là nhà của nó. Tựa như là rồng vậy. Hay ta đặt cho nó là Long. Theo họ của đệ là Mai Long?”

“Hay đó. Vậy đứa còn lại… Vương đi.”

Chiều tàn đã qua đi và bóng tối lại buông xuống. Gió thổi lồng lộng mang theo âm thanh gầm rống từ giữa ngọn núi bay lên cao vút.