Nhận Xét Và Góp Ý Cho Truyện Bách Việt Tranh Mệnh
–//–
Từ lời giới thiệu đến những chương đầu của truyện, có thể thấy đây là tác phẩm chứa đựng nhiều tâm huyết của tác giả. Rất nhiều tư liệu về địa lý, học thuật phong thủy đều có cơ sở lý luận chuyên sâu, còn lấy cả nhân vật dã sử Việt Nam thêm vào, tăng lên chất Việt cho tác phẩm. Tuy nhiên đây lại không phải là tác phẩm cố gắng thoát ly ra nền tảng của tiên hiệp Trung Quốc, đây là dòng tiên hiệp quen thuộc, lấy bối cảnh Việt.
Bối cảnh ở đây được giới thiệu khá rõ ràng ngay từ đầu, tôi đề cao sự cụ thể của nó, người đọc cũng dễ dàng bám lấy để theo dõi nội dung. Kể lại lịch sử mấy ngàn năm của nước ta với góc nhìn tiểu thuyết tiên hiệp – huyền huyễn, chứa đựng nhiều yếu tố kì thú, hùng vĩ. Nhưng chỉ giới thiệu suông như vậy thì không tạo sự thú vị và hứng thú cho người đọc, thay vì là sự khẳng định hoàn toàn thì nên có những câu hỏi và những nghi vấn không lời giải, như những truyền thuyết được kể lại và có sự hiện diện của những nhân vật cụ thể nào đó như nữa phần sau vậy, như thế mới dễ dàng kết nối với nội dung của câu chuyện hơn.
Nữa phần sau, nói về các môn phái và các lộ quân rõ hơn phần trước, dù vậy cách giới thiệu vẫn thiếu đi tính cụ thể, góc nhìn vẫn còn quá xa vời. Nếu đó là lời kể của lão Tả Ao hay lão Đinh thì tốt hơn, những ý kiến chủ quan của nhân vật sẽ làm bối cảnh sống động hơn, hơn nữa một chút thiên kiến lệch lạc lại là yếu tố cần thiết để mở rộng hay thay đổi bối cảnh về sau. Chung lại, bối cảnh nên đặt vào tình huống, diễn biến cụ thể hơn là giới thiệu suông.
Tôi đã đọc qua “Địa Lý Tả Ao” do Cao Trung biên soạn, cũng từng nghiên cứu qua các học thuật về huyền học, dịch học nên may mắn hiểu được điều mà tác giả cố gắng xây dựng. Nhìn sơ qua, các tác phẩm tiên hiệp cổ điển Trung Quốc đều có những kiến thức đấy, nhưng không phải tác phẩm nào cũng nói đúng, phần nhiều là tự xây dựng lại (bịa) hơn là căn cứ vào tài liệu học thuật cổ. Có thể nói, dựa vào những kiến thức đó, tác phẩm ‘Bách Việt Tranh Mệnh’ đã tạo được một nền tảng cơ sở lý luận vững chắc cho mình.
Cụ Tả Ao là nhân vật dã sử (ký ức lịch sử được lưu truyền trong dân gian), được tôn là Thánh Địa Lý Tả Ao, là người Việt Nam thứ nhất học được khoa Địa lý Chính Tông ở Trung Quốc, và là thầy Địa lý giỏi nhất Việt Nam xưa kia. Tên cụ là Nguyễn Đức Huyên người làng Tả Ao, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh (Trung Việt). Sinh vào thời vua Lê chúa Trịnh, giỏi y thuật và tầm long điểm huyệt (mộ). Tôi nhắc ra vì sợ đa số mọi người đều không biết, cũng để phân tích và hiểu sâu hơn tác phẩm này.
So sánh lại nhân vật lão Tả Ao trong truyện ‘Bách Việt Tranh Mệnh’, có một sự khác biệt khá lớn giữa hai bên. Lão Tả Ao trong tác phẩm này là ‘nhân vật tiểu thuyết’, không phải ‘nhân vật lịch sử’ (dã sử). Cụ thể hơn, hình tượng lão Tả Ao khá giống với hình tượng cao nhân lánh đời, phong cách cẩu thả, tùy tiện, như ‘Bắc Cái’ (võ lâm ngũ đế) của tiểu thuyết võ hiệp Trung Quốc. Trong khi đó hình tượng ở dã sử là một con người mộc mạc, bình dị, ham học, hiếu – đức cao ngất trời, là tấm gương mà người người muốn noi theo.
Nhìn nhận lại ban đầu thì bối cảnh truyện cũng là một bối cảnh được xây dựng lại, không phải là bối cảnh lịch sử, nên việc xây dựng hình tượng nhân vật Tả Ao như thế cũng không gây khó chịu mấy đến nội dung (có lẽ chỉ có những người đọc qua “Địa Lý Tả Ao” mới để ý tới). Đây là tiểu thuyết, điển hình là thể loại tiên hiệp, nổi bật với sự cường điệu và phóng đại thì như thế lại càng phù hợp hơn. Quan trọng nhất vẫn là tính thống nhất và sự cân bằng của nhân vật trong câu chuyện, mà vấn đề này thì sẽ đề cập ở phần sau.
Bỏ qua phần ngoài lề trên, tôi sẽ đi sâu vào phân tích phần nội dung tác phẩm. Câu chuyện kể về một đứa bé bị bỏ rơi, có thân thế bí ẩn được nuôi dưỡng bởi hai cao nhân lánh đời. Mục tiêu của đứa bé là tìm ra thân thế của mình, quyết tâm đi vào quan trường. Diễn biến đi theo một mạch rõ ràng nên có thể nói đây là một câu chuyện rất dễ hiểu, dễ đọc, nhưng truyện lại thiếu đi biến cố khởi đầu, không làm dậy lên tò mò hay hứng khởi của người đọc, vì thế mà kể cả khi đã đẩy nhanh nội dung thì truyện vẫn khá là nhạt nhẻo.
Nói thêm về biến cố, tôi nghĩ điều này khá cần thiết cho tác giả. Biến cố là sự kiện xảy ra gây ảnh hưởng lớn và có tác động mạnh đến đời sống xã hội, cá nhân. Trong văn học: Biến cố là sự việc gây ảnh hưởng lớn đến nhân vật, làm thay đổi quan điểm, cách sống, mục tiêu,… nhằm đẩy nhân vật thoát khỏi lẽ thường và đi đến con đường mà họ chưa bao giờ lường trước.
Thể loại tiên hiệp và huyền huyễn rất thường dùng biến cố ở đầu truyện, không chỉ đẩy nhanh tiết tấu và gây bất ngờ, mà biến cố còn có một vai trò khác rất quan trọng, cuốn người đọc vào nội dung để che giấu sự bất hợp lý cho những sự kiện phi thường không thể giải thích. Về sau này khi tiên hiệp đã được tiếp nhận rộng rãi thì điều đó không được cho là quan trọng nữa, nhưng khi bỏ nó đi thì câu chuyện rất không tự nhiên và thường mạch truyện bị thiếu đi sức hút. Có thể nói đối với thể loại tiên hiệp, thiếu biến cố khởi đầu như canh mà thiếu muối vậy.
Tiếp đến là văn phong và kĩ thuật viết, phải nói là ở điểm này có rất nhiều vấn đề để nói. Truyện theo lối kể, dạng sử thi, mới đầu đọc thấy khô, nhưng nếu quen được rồi thì cũng thấy cái chất của nó. Tiên hiệp Trung Quốc đa phần đều thuộc lối tả, cũng là để bộc lộ được những hành động, kĩ năng, chiêu thức, rồi cảnh quan, rồi muôn thú,… một cách cụ thể và tinh tế, vốn là những nét nổi bật, đặc trưng và là điểm cuốn hút của thể loại này. Thiếu đi những điều đó, điều mà lối văn kể không thể hiện được, tác phẩm này không thật sự khiến người đọc nhìn nhận như một tác phẩm tiên hiệp hấp dẫn được.
Nếu tác giả không thể kể sinh động hơn thì tôi khuyên tác giả nên chuyển sang lối tả thì tốt hơn. Tả là phương thức dùng ngôn ngữ làm cho người nghe, người đọc có thể hình dung được cụ thể nhân vật, sự việc hoặc nhận biết được nội tâm của con người. Tả không chỉ tạo vẻ ngoài cho câu chuyện mà còn có tác dụng tạo đòn bẩy cho diễn biến được diễn ra trơn tru, mềm mại hơn, đó là những điểm mà tác phẩm này đang thiếu.
Cùng với cách thức kể khô khan, sự thiếu cụ thể ở các chi tiết cũng làm cho việc xây dựng các hình tượng nhân vật mất đi tính thống nhất. Từ lão Tả Ao, lão Đinh cho đến cậu thiếu niên Lý Minh (nghiêm trọng nhất), ai cũng xuất phát từ hình tượng mộc mạc, rồi chuyển dần sang hình tượng khôn lõi, cố tình có tính chất chứa thâm sâu nhưng lại thiếu đi sự nghiêm túc cần thiết. Tôi nghĩ tác giả muốn tạo không khí vui tươi hơn cho câu chuyện, nhưng chính điều đó đã phá hỏng kết cấu ban đầu.
Khởi nguồn từ ý tưởng của tác giả, thế nhưng thứ khiến cho câu chuyện tệ hơn lại là vấn đề về kĩ thuật. Lúc nào cũng vậy, không có ý tưởng nào là tệ, chỉ có biết hay không biết cách trình bày nó mà thôi. Ở tác phẩm này, tôi không hề nói quá khi nhận định rằng tác giả vẫn còn quá non tay.
Xây dựng hình tượng nhân vật nên có hai điểm nhìn khác nhau, điều này càng cần thiết trong trường hợp của tác phẩm. Một là góc nhìn từ nhân vật khác, nhận định chủ quan của một người đến người khác. Hai là góc nhìn từ chính nhân vật được xây dựng, điều mà chỉ khi ta đặt mình vào nhân vật thì mới hiểu được hành động của họ, tức là con người thật hay tính cách nguyên bản.
Dù là ở ngoài đời hay trong tiểu thuyết thì câu “anh/cậu/cô biết gì về con người tôi mà muốn tôi thay đổi” luôn là điều tốt nhất để phản ánh, mỗi người chỉ có một nội tại duy nhất. Nếu nội tại đó được thể hiện rõ ràng thì một, hai hay nhiều tính cách, rồi những nhận định trái chiều từ người khác cũng không làm mất đi tính thống nhất của nhân vật. Ở tác phẩm này, sự thể hiện hay hành động của các nhân vật đều chỉ được kể qua loa, không đủ cụ thể, không làm nổi bật được nội tại bên trong, (mà đáng lý nên được tả và lột tả nội tâm sâu hơn) đó là lý do khiến cho các nhân vật thiếu đi tính thống nhất và sự cân bằng khi thể hiện quá nhiều mà không liên kết lại được.
Tiếp theo tôi sẽ phân tích nội dung sâu hơn, cụ thể là các tình huống trong truyện. Điều đầu tiên phải nhắc đến là các tình huống trong tác phẩm này không đủ cụ thể, hoàn cảnh không rõ ràng. Tôi đã viết một bài khá chi tiết trong Những Điểm Sai Khó Thấy Khi Viết Truyện, nói rõ vai trò của thời gian và không gian trong việc xây dựng tình huống truyện. Thêm nữa, các tình huống trong tác phẩm này đều không thể hiện hết được chức năng của nó. Cụ thể, ở các tình huống đối thoại luôn phải bao gồm hai nhân tố, bối cảnh không gian – thời gian và các nhân vật cùng vấn đề của nó. Trong tác phẩm này, ngoài việc thiếu đi bối cảnh không gian – thời gian, còn không thể hiện được ‘vấn đề’ ra. Một tình huống mà thiếu đi ‘vấn đề’ thì diễn biến khá hời hợt, cảm xúc nhân vật không sâu.
Trong bài viết tôi đã đề cập ở đoạn trên còn nói đến điểm nhìn của người kể chuyện, cũng là điểm thiếu sót tiếp theo mà tôi muốn nói ở tác phẩm này. Trong tiểu thuyết, cụ thể là văn tự sự, tả và kể đều phải thông qua con mắt của nhân vật, tức là người kể chuyện. Trong tác phẩm này, góc nhìn toàn tri (góc nhìn của tác giả) và góc nhìn nhân vật hoàn toàn trộn lẫn vào nhau, cũng chính vì thế mà nhân vật trong tác phẩm này hoàn toàn mông lung, không chân thật.
Quả thật, tác phẩm này rất có ý nhưng tác giả lại quá non tay, tôi cũng không biết phải góp ý tiếp làm sao cho tác phẩm tốt hơn. Từ những điểm đã nêu ra, nếu tác giả khắc phục được thì tác phẩm này chắc chắn sẽ nâng lên được một tầm cao mới. Ở tác phẩm này tôi đã cố tình châm chước và tránh nói đến những lỗi nhỏ như ngôn từ hay câu cú, bởi vì tác phẩm này còn chưa tới cái trình để cần phải sửa những lỗi đó để tốt hơn. Từ đầu điều tác phẩm này thiếu là sự căn bản. Muốn khắc phục nó, tôi gợi ý tác giả nên chuyển sang viết truyện ngắn một thời gian.
Mong những góp ý trên sẽ giúp ích cho tác phẩm và tác giả.
Thuấn DC.
