Sau khi ăn xong bữa tối, cô Mifuyo bắt đầu đi dọn dẹp chén dĩa, Kiruna cũng phụ giúp mẹ mình một chút rồi lại đi lên phòng ngủ, chú Torindo thì đi ra nhà kho như để chuẩn bị gì đó. Cũng đúng thôi, dù sao chú ấy cũng là thợ rèn mà. Còn riêng Seyo, thì sau khi ăn xong, cậu đi lại ngồi kế bên Tokei và bắt đầu hỏi chuyện với cô. Mà cậu bé này hỏi chuyện gì thì chắc ai cũng biết rồi nhỉ? Lâu lắm rồi mối có người có cùng sở thích với mình thì làm sao mà không vui cho được. Seyo nhìn chiếc đồng hồ mà chị ấy cho mình rồi đưa nó cho Tokei. Tokei nhận lấy chiếc đồng hồ rồi vui vẻ nhìn nó. Seyo bắt đầu hỏi:
– Chị ơi, Đồng hồ cơ có phải là chiếc đồng hồ được tạo ra đầu tiên không ạ?
Nghe xong câu hỏi đó, cứ như là bị nhắm đúng vào chuyên ngành vậy. Tokei nói:
– À đồng hồ cơ ấy hả? Thực ra cũng không hẳn đâu.
– Em cũng có đi tìm hiểu và em cũng biết như vậy nhưng em vẫn không tin lắm. Nếu như không phải được tạo ra đầu tiên thì làm sao con người có thể đọc giờ hay xác định thời gian được?
– Thực ra cũng không hẳn là không thể đâu. Trước khi chưa có phát minh về đồng hồ, con người sử dụng nhiều thứ khác nhau để tính thời gian như: nhang, đèn cầy, lịch. Con người còn sử dụng mặt trời, cát để chia một ngày ra thành nhiều giờ.
– Vậy có những thứ được con người sử dụng làm đồng hồ trước khi có đồng hồ sao ạ?
– Ừm, đúng vậy. Đồng hồ là một trong những phát minh cổ nhất của con người, khi con người có yêu cầu xác định một tiến trình xảy ra trong một khoảng thời gian mau hay nhanh. Trong khi Mặt Trăng và các ngôi sao có thể được sử dụng để đo những khoảng thời gian dài thì những khoảng thời gian ngắn lại là một vấn đề khác. Một trong những giải pháp đầu tiên mà con người biết đến là đồng hồ Mặt Trời, nhưng chỉ có thể để đo những khoảng thời gian nhỏ vào ban ngày bằng cách sử dụng bóng của Mặt Trời chiếu lên qua những cột mốc.
– Vậy ngoài đồng hồ Mặt Trời ra thì còn loại đồng hồ nào nửa không ạ?
– Ừm… Theo chị nhớ thì còn có đồng hồ cát và đồng hồ nước.
Mắt Seyo sáng lên. Cậu bé bất ngờ hỏi:
– Có cả đồng hồ chạy bằng nước và cát nửa sao ạ?
– Ừm, đồng hồ cát là một dạng đồng hồ, dụng cụ đo thời gian gồm hai bình thủy tinh được nối với nhau bằng một eo hẹp, để cát mịn chảy từ bình này sang bình kia qua eo nối, với một tốc độ nhất định. Khi cát từ bình này đã chảy hết vào bình kia, đồng hồ cát được dốc ngược lại để cát chảy theo chiều ngược lại. Các yếu tố ảnh hưởng đến thời gian cát chảy là dung lượng cát, kích cỡ và góc của bình, độ rộng cổ eo và chất lượng cát. Hiện thời, đồng hồ cát chủ yếu mang tính trang trí chứ không còn mấy ứng dụng. Còn về đồng hồ nước, thì em chỉ cần hiểu đơn giản là sử gia Vitruvius ghi chép lại rằng ở Ai Cập cổ đại người ta sử dụng những loại đồng hồ nước có tên là clepsydra và Herodotus cũng đã đề cập đến một dụng cụ đo thời gian khác của người Ai Cập hoạt động nhờ thủy ngân. Ngoài ra, chúng ta dùng chữ “đồng hồ” cũng có nguồn gốc từ phép dùng bình nước chảy, vốn gọi là “lậu hồ” hay “khắc lậu hồ”. Hồ trong dụng cụ đó là cái chậu đựng nước được châm thủng một lỗ nhỏ để nước rỏ ra. Người ta xếp hai ba chậu từ cao xuống thấp. Chậu trên cao rỏ nước xuống chậu giữa rồi lại rỏ xuống chậu dưới. Người ta đặt sẵn một cái thẻ khắc nhiều nấc ở cái chậu cuối cùng. Nước ở chậu dưới dâng tới nấc nào thì là giờ đó. Do chậu làm bằng đồng nên gọi người sau quen gọi dụng cụ “lậu hồ” là đồng hồ, tức là cái chậu bằng đồng.
“Mình mà nói tên mấy nhà sử học hay đất nước ra chắc em ấy sẽ rối mất. Mà mình lở nói ra mất rồi! Làm sao đây? Lở đây không phải là thế giới lúc trước và những đất nước mình nói ra không mặt trên bản đồ thì sao? Mà mình nói như vậy em ấy có hiểu không nhỉ?”
– Ra là vậy. Thế còn mấy cái nhang và đèn cầy thì sao ạ?
– À, mấy cái đó thì có hơi khó nói nhưng theo chị được biết thì ngày xưa người (Trung Hoa) cổ đại từng sử dụng đèn cầy hay còn được gọi là nến để làm đồng hồ. Họ ghim vào nến nhưng cây đinh sao cho khoảng cách của những cây đinh trên nến bằng nhau rồi bắt đầu châm lửa đốt lên. Khi nến dần cháy lụi đến khi một chiếc đinh rơi xuống thì tức là 1 giờ đã trôi qua.
– Thì ra là vậy. Vậy còn đồng hồ cơ thì sao ạ?
– Đồng hồ cơ thể hiện thời gian sử dụng các góc. Mặt đồng hồ có những con số từ 1 đến 12 và sử dụng kim để chỉ giờ và cả phút. Từ một số đến một con số kế cận là 5 phút đối với kim phút, 1 giờ đối với kim giờ hay 5 giây đối với kim giây. Ngoài ra còn có một loại đồng hồ cơ khác được sử dụng là đồng hồ mặt trời. Nó hoạt động nhờ theo dọi thường xuyên ánh sáng Mặt Trời và người ta theo dõi bằng cách nhìn bóng của chúng.
– Vậy đồng hồ cơ có cấu tạo như thế nào ạ?
– Coi bộ em rất thích nó nhỉ? Lúc đầu chị chỉ nghĩ em có hứng thú nên mới làm lớn chuyện như vậy.
– Vâng, em cũng muốn biết lắm. Nhưng em không thể cạy mở đồng hồ ra được. Còn sách về đồng hồ thì lại quá đắt đỏ và hiếm hoi, em cũng không biết nhiều chữ để đọc nên…
Tokei xoa đầu Seyo rồi nói:
– Vậy để chị nói cho em biết thêm nhé?
Seyo nhìn Tokei rồi nói:
– Em thấy chị thật là giỏi.
Tokei bất ngờ.
– Giỏi sao?
Seyo gật đầu.
– Vâng, nảy giờ em hỏi gì chị đều trả lời được. Ấy vậy mà chị còn nói được rất nhiều nửa.
Tokei mỉm cười búng trán Seyo một cái.
– A!
– Nói nhiều là một chuyện nhưng điều quan trọng là em có hiểu những gì mà chị nói hay không?
Seyo nhìn Tokei, Tokei nghĩ “Quả nhiên có một người có cùng chung sở thích thật là tuyệt vời” cô vui vẽ mỉm cười. Mọi người không biết là cô ấy đang vui thế nào đâu. Quay lại chuyện chính Tokei nói tiếp:
– Đồng hồ cơ bao gồm: Nguồn năng lượng, lúc trước là một con lắc nguồn năng lượng không bao giờ cạn kiệt là con lắc, năng lượng của nó rất nhỏ, về sau là dây cót; hồi, một cơ cấu được thiết kế sao cho năng lượng thoát ra từ từ chứ không thoát ra tất cả cùng lúc, cơ cấu của hồi ban đầu là con lắc đơn trong các đồng hồ quả lắc, sau đó là con lắc xoay nằm ở tâm một lò xo mảnh và nhẹ; hệ thống bánh răng, có nhiệm vụ điều khiển và truyền chuyển động từ nguồn đến bộ phận hiển thị và hệ thống hiển thị, bao gồm kim, chuông,…
– Chị ơi, “hồi” là gì vậy ạ?
– “Hồi” là một hệ thống những quả nặng kết hợp với những con quay. Năng lượng trong đồng hồ được điều khiển bởi những cấu trúc.
– Vậy ngoài được dùng để xem giờ ra thì đồng hồ còn có công dụng gì nửa không ạ?
– Có chứ, đồng hồ không phải lúc nào cũng được sử dụng để hiển thị thời gian. Nó còn có thể sử dụng để điều khiển một vật theo thời gian. Ví dụ như đồng hồ chuông có thể được dùng làm bom hẹn giờ. Tuy nhiên nó có thể được gọi chính xác hơn là một hệ thống đếm giờ. Thời gian là một khái niệm cơ bản trong môn Vật Lý. Do đó, chế tạo dụng cụ đo thời gian chính xác có ý nghĩa quan trọng trong các thí nghiệm. Trong ngành thám hiểm, nhất là bằng thuyền, người ta cần phải có những công cụ chính xác để đo đạc kinh độ và vĩ độ. Kinh độ có thể được đo bằng phương pháp thiên văn trong khi vĩ độ cần phải có một đồng hồ thật chính xác. John Harrison là người đầu tiên chế tạo những loại đồng hồ đầu tiên có độ chính xác rất cao vào giữa thế kỉ. Ở Cape Town, người ta vẫn còn bắn súng hiệu để các tàu có thể điều chỉnh thời gian chính xác cho đồng hồ của mình.
– Vậy còn mấy cái thiết bị cơ khí gì đó có công dụng gì không ạ?
– Những dụng cụ cơ khí được áp dụng vào đồng hồ vì hai lý do chính: để đánh dấu, báo hiệu thời gian và về sau là đánh dấu sự chuyển động của các thiên thể. Nhu cầu đầu tiên là vì sự tiện lợi trong quản lý, còn nhu cầu sau dành cho những môn khoa học, thiên văn học và mối quan hệ giữa chúng với tôn giáo. Những đồng hồ đầu tiên thường được đặt ở những tòa tháp chính, không cần thiết có kim nhưng chỉ cần có khả năng báo hiệu giờ. Những chiếc đồng hồ phức tạp khác cũng xuất hiện và có kim để chỉ giờ và cả một cơ cấu tự động.
– Vậy còn cách lắp đặt thì sao ạ?
– Cái này thì rắc rối lắm, em nên đi hỏi mấy người thợ làm đồng hồ thì hơn. Nhưng theo chị biết thì vào năm 1283, một chiếc đồ được lắp đặt ở Dunstble Priory, mà điều đáng chú ý ở đây là nó là chiếc đồng hồ được người ta cho là đồng hồ cơ khí không sử dụng sức nước đầu tiên. Vào năm 1292, một chiếc đồng hồ tương tự được cho là đã được lắp đạt ở nhà thờ Caterbury. Năm 1322, một cái khác cũng được lắp đặt ở Norwich. Những công trình đó đòi hỏi công sức của hai người thợ lành nghề trong vòng 2 năm.
– Vậy… Nó có cải tiến không ạ?
– Có chứ! Sau này em sẽ sử dụng đồng hồ chạy bằng thứ khác tiện lợi là chạy bằng cơ nhiều.
– Thật sao ạ!?
– Ừm, em biết không những người thợ làm đồng hồ đã cải tiến phát minh của mình dưới nhiều hình thức khác nhau. Thiết kế những loại đồng hồ càng lúc càng nhỏ dần dần trở thành một thách thức lớn, bởi vì họ còn phải bảo đảm tính chính xác và bền bỉ của đồng hồ. Đồng hồ có thể là một tác phẩm nghệ thuật của một nghệ sĩ tài năng nhưng cũng có thể được sản xuất hàng loạt để sử dụng trong nhà. Đầu tiên, hệ thống dây cót được phát triển vào thế kỉ 15 và đó đã trở thành một thách thức mới cho những người thợ làm đồng hồ. Kim phút xuất hiện đầu tiên ở đồng hồ vào năm 1475, được nhắc đến trong Almanus Manuscript của nhà tu Paul. Trong suốt thế kỉ 15 và 16, nghê thuật làm đồng hồ phát triển ở những thị trấn như Nuremberg, Augsburg, Blois. Một số đồng hồ chỉ có một kim và bề mặt đồng hồ được chia làm 4 khoảng để người đọc dễ dàng theo dõi đồng hồ. Một hệ thống hồi hoàn chỉnh được thiết kế bởi Jobst Burgi vào năm 1585. Những chiếc đồng hồ chính xác của ông đã giúp Johannes Kepler và Tycho Brahe quan sát thiên văn với độ chính xác cao hơn.
– Wa! Thật tuyệt vời!
– Còn nửa nhé em muốn nghe tiếp không?
– Nảy giờ hai đứa nói chuyện vui thật nhỉ?
Bất ngờ, cả hai quay lên thì thấy chú Torindo đã đứng đó từ bao giờ, lúc đo cô Mifuyo cũng lại gần dùng khăn lau tay rồi nói:
– Nảy giờ nghe Tokei nói mà cô thán phục luôn đó! Công nhận cháu biết nhiều thật.
– Vậy cô có hiểu những gì cháu nói không ạ?
– Đương nhiên! Cháu nói rất hay nửa là đằng khác.
Chú Torindo lên tiếng nói với vợ mình:
– Bây giờ anh lên phòng, em may cho anh cái túi mới nhé. Cái cũ rách rồi.
– Được rồi, dù sao em cũng đã bảo sẽ may cho anh cái khác mà…
Cô quay sang nói với Seyo và Tokei:
– Thôi, hai đứa nói chuyện tiếp nhé. nhớ ngủ sớm đó
Seyo:
– Vâng ạ!
Sau khi họ đi thì Tokei nói với Seyo:
– Công nhận ba mẹ thương em thật đó.
– Đúng vậy, mà chị ơi khi nảy chị nói còn nửa phải không ạ? Chị kể em nghe tiếp đi!
– Được rồi được rồi, chị sẽ kể cho em nghe tiếp…
Ngưng một lúc bỗng Seyo đưa cho Tokei cốc nước, cậu nói:
– Thôi chị uống miếng nước đi.
– Ừm cảm ơn em.
Nhận lấy cốc nước, Tokei uống hết nó một mạch. Nảy giờ nói chuyện quá trời làm sao mà không khát cho được. Uống xong, cô để cốc nước xuống bàn rồi nói tiếp:
– Kim giây xuất hiện vào khoảng năm 1560 trong bộ sưu tập của Fremersdorf. Tuy nhiên nó hoạt động không được chính xác lắm, và kim giây chỉ giúp cho chúng ta nhận ra rằng đồng hồ vẫn còn hoạt động. Vào năm 1653, Galileo Galilei phát minh ra con lắc dẫn đến sự ra đời của đồng hồ quả lắc do Christiaan Huygers chế tạo. Ông đã xác định nếu con lắc có độ dài là 99, 38 cm thì một chu kì của nó sẽ là đúng 1 giây. Vào năm 1670, William Clement phát minh ra hệ thống hồi dạng mỏ neo giúp nâng độ chính xác. Từ đó, kim phút và kim giây xuất hiện ở hầu hết những loại đồng hồ.
– Đó là sự ra đời của kim giây ạ?
– Ừm cũng có thể xem là như thế. Mà em còn nhớ cái tên John Harrison chứ?
– Dạ có, khi nảy chị có nói mà.
– Vào năm 1761, John Harrison một người thợ làm đồng hồ đã đạt được một giải thưởng lớn khi đã chế tạo thành công một đồng hồ chỉ chạy sai 5 giây trong vòng 10 ngày.
– Chạy sai 5 giây mà cũng đạt giải thưởng lớn sao ạ?
– Ừm, em nghĩ xem, làm đồng hồ thời đó rất khó. Nó đòi hỏi người thợ phải có tay nghề rất điêu luyện nên làm sai có 5 giây thôi gọi là giỏi lắm rồi đấy em ạ!
– Ra là vậy
– Ừm, ngoài ra William Clemmet vào năm 1670 đã thiết kế đưa đồng hồ quả lắc vào trong một hộp dài, từ đó nó trở thành một vật dụng trang trí trong rất nhiều gia đình thời đó. Vào ngày 17 tháng 11 năm 1797, Eli Terry đăng ký bản quyền về đồng hồ đầu tiên. Ông là một trong số những người thiết lập công nghiệp đồng hồ ở Hoa Kỳ.
– Wa! Chị thật là giỏi quá! Không ngờ là chị lại nhớ hay như vậy!
– Ừm.
“Xin lỗi em, thật chất là còn có đồng hồ điện tử nửa. Nhưng chị không thể nói ra được như vậy sẽ đi trước thời đại nên tạm thời em chỉ nên biết đến đây thôi”
– Chị ơi, vậy ai là người đã tạo ra đồng hồ cơ ạ?
– Là Abraham Louis Perrelet, một nhà chiêm tinh học người Thụy Sĩ, vào năm 1770 ông đã phát minh ra một cơ chế đồng hồ tự lên dây cót.
– Ồ ra là vậy.
– Em biết không?
– Dạ?
– Lúc trước, khi chị muốn nói chuyện với ai đó rất khó.
– Tại sao ạ? Em thấy chị nói chuyện bình thường mà?
– Đó là do em thấy thôi. Chứ mỗi lần có ai nói chuyện với chị thì sẽ toàn là nói về đồng hồ giống như lúc nảy vậy đó nên họ gần như chẳng có hứng thú với chị nên họ cũng nhanh chóng bỏ chị đi.
– Ơ…
Seyo cảm thấy tội cho Tokei nhưng rồi cô lại nói tiếp:
– Nhưng hôm nay, chị đã gặp được một người có cùng chung sở thích với mình và chị cùng với người đó đã nói chuyện rất vui vẻ. Đó là em đấy! Thật sự rất cảm ơn em!
Thấy Tokei vui vẻ mỉm cười như vậy Seyo cũng vui lay. Nhưng chưa được bao lâu thì lại có tiếng người nói vang ra từ phòng ngủ.
– Này hai người kia! Có tính đi ngủ không hả!? Gần 10 giờ rồi đấy!
Vâng, đó không ai khác ngoài Kiruna. Seyo nói:
– Chị Tokei chúng ta đi ngủ thôi.
– Ừm.
Tokei gật đầu rồi đi theo Seyo vào phòng ngủ. Ở trong được bố trí rất gọn gàng và phòng ngủ của cô Mifuyo và chú Torindo được tách riêng còn Seyo và Kiruna thì ngủ chung. Hầu hết thì ai cũng trải nệm rồi ngủ. Kiruna ôm một đống nệm gối rồi thảy nó xuống phần nền trống còn lại trong phòng. Do Seyo và Kiruna ngủ nệm riêng nên hai đứa nằm kế còn Tokei sẽ nằm ngang dưới chân họ. Cứ hình dung là như vậy đi. Tokei bắt đầu phụ Kiruna trải nệm ra rồi cô bé nói:
– Nhà tôi chỉ có như vậy thôi. Còn đòi hỏi gì nửa thì đi ra ngoài!
– Được rồi mà…
Tokei bất lực nhìn Kiruna. Bỗng cánh cửa phòng mở ra, cô Mifuyo bước vào.
– Mấy đứa sắp xếp xong chưa?
Seyo:
– Dạ rồi ạ!
– Tokei cháu thấy thế nào?
Tokei:
– Rất tốt ạ. Cảm ơn cô.
– Vậy, chúc mấy đứa ngủ ngon nhé.
– Chúc mẹ ngủ ngon.
– Chúc cô ngủ ngon.
Seyo nhìn Tokei rồi nói:
– Chúc chị ngủ ngon.
– Ừm, chúc em ngủ ngon.
Cô nhìn sang Kiruna rồi nói:
– Chúc em ngủ ngon.
– Hứ! Ngủ ngon!
Nói xong, cô Mifuyo ra khỏi phòng và tất nhiên là không thể nào quên đóng cửa được rồi. Sau khi mẹ mình ra khỏi phòng, Kiruna tắt đèn (nến) rồi đi ngủ. Tokei cũng vậy. Quả thật vào buổi tối, trời ở đây rất lạnh. Bây giờ căn phòng được bao phủ bởi một khoảng không màu đen. Chỉ có ánh sáng bên ngoài chiếu vào nên chỉ thấy được có lờ mờ. Tokei bắt đầu chìm vào giấc ngủ. Hôm nay, cô qua đêm tại nhà Hidenga.
“Ưm… Đây là…”
Lại là giấc mơ đó. Lại là không gian cùng những chiếc đồng hồ đó. Không biết đây là lần thứ bao nhiêu cô nằm mơ thấy giấc mơ đó rồi. Dần dần chạm xuống nền nước đen hoặc. Cô bắt đầu bước đi. Mặc dù đã mơ thấy nó rất nhiều lần nhưng không hiểu tại sao lần này cô cảm thấy nó thật quá. Đi được một lúc thì Tokei chợt sửng lại. Trước mặt cô là một chiếc đồng hồ lạ, trong nó rất khác so với những chiếc đồng hồ kia đã vậy còn trông lớn hơn nửa. Nhưng điều quan trọng là nó không hề hoạt động. Cả ba kim giờ, phút, giây đều điểm ngay số 12.
“Ơ, sao lại như thế này?”
Vừa đặt tay chạm lên mặt kính phía trước của chiếc đồng hồ thì bỗng “Rắc, rắc” mặt kình bắt đầu nức ra Tokei thất thần đứng im tại chỗ. Mặt kính cứ tiếp tục nức ra từ nơi tay Tokei chạm vào dù cô chẳng dùng lực tác động gì lên nó. “Xoảng!” Mặt kính đồng hồ vở tan nát cũng may mà cô lấy tay ra kịp. Những mảnh kính vỡ bắn tứ tung nhưng thay vì rớt xuống chúng lại bay cứ như là không có trọng lực. Nhưng trong tíc tắc “xoảng, xoảng, xoảng!” những chiếc đồng hồ xung quanh cũng bắt đầu bị vỡ kính và những chiếc đồng hồ nào bị vở kính chúng đều ngưng hoạt động ngay tại thời gian trước khi nó vẫn tồn tại giống nhưng đồng hồ mà hết pin ấy.
“Xoảng, xoảng xoảng!”
Quá hoảng loạn do tiếng kính vỡ, Tokei đã ngất đi từ lúc nào không hay.
” Rốt cuộc… Chuyện gì đang xảy ra vậy chứ!?”
